Jaryło-Jarowit (autor: Daria Dobroniega Kowalska)Żywoty św. Ottona z Bambergu, który chrystianizował Pomorze w XII wieku opisują kult Jarowita w pomorskiej Wołogoszczy i połabskiej Obli (Havelberg). W Wołogoszczy znajdowała się świątynia poświęcona Jarowitowi, o którym jeden z żywotów pisze: "Jarowit (Gerovitus), który po łacinie Marsem się nazywa...", a inny mówi o nim wprost, jako o bogu wojny. W owej świątyni znajdowała się wielka, ozdobna, pozłacana tarcza, poświęcona temu bogu, która stanowiła wielką świętość, a w związku z tym nikomu nie wolno jej było dotykać. Wynoszono ją ze świątyni i niesiono przed wojskiem wyłącznie w czasie wojny, jako symbol i wróżbę zwycięstwa. Podczas misji Ottona w 1128 roku, mieszkańcy Wołogoszczy rzucili się na jego świtę, podejrzewając przybyszy o chęć podpalenia świątyni, tym bardziej, że jednemu z wieśniaków miał się ukazać Jarowit, by przestrzec swój lud przed misją. Jeden z towarzyszy Ottona, kleryk Dytryk, uciekając przed tłumem wpadł do świątyni, chwycił świętą tarczę i wybiegł z nią naprzeciw tłumowi. "Ci zaś - jak pisze żywociarz - jako głupi wieśniacy, myśląc, że ich bóg Jarowit na nich pędzi, zdumieni zawrócili i padli na ziemię".

 

Drugi ośrodek kultu Jarowita - Oblę - Otton ze swą misją nawiedził nieco wcześniej, trafiając akurat na uroczystości ku czci tego boga, które gromadziły tłumy, wraz ze świętymi chorągwiami. Od ówczesnego władcy Brzeżan, których Obla była stolicą, Wirykinda usłyszał wówczas Otto, iż oni "woleli raczej śmierć, niż poddanie się w niewolę arcybiskupowi". Ciekawe, że święto owe przypadało około 10 maja, a w związku z tym musiało mieć charakter święta wiosennego. Jest pewne, że Jarowit był bogiem wojny. Jego imię pochodzi od słowa jar, jary, czyli silny, surowy (jak w przysłowiu "stary, ale jary"), zaś "-wit" to pan, władca, jak w przypadku Świętowita. Brückner przypuszcza, że być może imię Jarowita powstało wcześniej, a Ranowie później przezwali go Świętowitem, bowiem jar = svęt. Uważa on także, że opisy Rujewita faktycznie dotyczą Jarowita, a jedynie kronikarze przez niedbałość pomylili kolejność sylab w pierwszym członie imienia.

W językach słowiańskich jar oznacza także wiosnę, która rozumiana była jako młodość natury w jej rocznym cyklu. Z folkloru Słowian wschodnich znana jest postać Jaryły, jako bóstwa wiosny i płodności. Przedstawiano go, jako młodego, pięknego młodzieńca w białej szacie, trzymającego w lewej ręce kłosy żyta, a w prawej ludzką głowę. W obrzędach wiosennych zwanych także Jaryłą, albo Kostrubą, wyobrażany był często jako kukła z wyolbrzymionym przyrodzeniem, mającym zapłodnić ziemię i przynieść wiosnę. Jaryło dokonuje aktu zapłodnienia za pomocą rosy, albo wiosennego deszczu. Jest więc to aspekt męski, który łączył się wówczas z żeńską Mokoszą, a jako taki posiadał przymioty czysto męskie, które w swoistych warunkach wojowniczych plemion zachodniej Słowiańszczyzny przybrał postać męskiego Boga-Wojownika Jarowita. Innym razem przebierano w jego białą szatę piękną dziewczynę, którą sadzano na białego konia uwiązanego u słupa (symbol falliczny) i śpiewano: "Włóczył się Jaryło po całym świecie, rodził żyto w polu, płodził ludziom dzieci. A gdzież on nogą, tam żyto kopą, gdzież on na ziarnie, ta kłos zakwitnie". Na Białorusi zaś śpiewano "Jakby nie Jurjewa rasa, teb ni odna trawinka nie baczyła sońca, ni hodne zierniatko nie puściłob rastka". Latem natomiast znany był gdzieniegdzie obrzęd pogrzebu Jaryły, zwany też pogrzebem Kostrubońka, który dokonawszy swego dzieła na wiosnę odchodził wraz z przyjściem lata. Niektórzy współcześni Rosjanie twierdzą, iż Jaryło to wcielenie Welesa, który na wiosnę przybiera właśnie postać Jaryły, zimą zaś Moroza. Pewniejsze zaś wydaje się, iż Jaryło więcej ma wspólnego z Perunem. Niektórzy porównują go też z Dionizosem i Bachusem, co może być słuszne, gdyż ten pierwszy także miał za jeden ze swoich symboli kłosy, a głowa w ręku Jaryły odpowiadać może mitom odnawialnego życia rozszarpywanego bóstwa.

Igor D. Górewicz

Logowanie

Najbliższe święto

Święto plonów 22.09.2017 20:00 25 Dni Święto plonów

Ostatnio na forum

1996-2017 Rodzima Wiara
ontwerp en implementering: α CMa Σείριος